Hergebruik betonnen casco voor woningen

Hergebruik van complete betonnen casco's komst steeds vaker voor. Dit is vooral de laatste jaren actueel door de grote leegstand van kantoorgebouwen. De herbestemming van het kantoorgebouw Kostverlorenhof in Amstelveen is een fraai voorbeeld van ombouw van een betonnen kantoorgebouw naar een woongebouw.

 

Hergebruik van een betonskelet

Hergebruik van een betonskelet is – net als het recyclen van beton – beter voor het milieu. De levensduur van een gebouw wordt daarmee verlengd, het voorkomt bouw- en sloopafval én vermindert de energie die nodig is voor het maken van een nieuw betonskelet. Sloop van betonconstructies resulteert weliswaar in herbruikbaar betonpuingranulaat, maar ook dit proces vergt weer extra energie. Een betonnen casco is des te beter bruikbaar als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden:

  • Een opbouw met kolommen en vloeren is flexibeler in te delen dan een constructie met wanden en vloeren;
  • Constructieve overwaarde is een belangrijk pluspunt;
  • Een grote verdiepingshoogte is positief, bij voorkeur groter dan 3,0 meter;
  • Dragende gevels zorgen voor minder mogelijkheden voor herbestemming;
  • Grotere overspanningen zijn positief;
  • Evenals massieve betonnen vloeren en wanden, in verband met geluid.

Uitdaging bij transformatie

Uit marktonderzoek bleek dat er in Amstelveen een structurele vraag was naar luxe tweekamerappartementen. Het architectenbureau stelde daarom voor het kantoorpand om te bouwen tot 54 luxe huurappartementen. Daarbij stond het behoud van het betonnen casco voorop, als essentieel onderdeel van de oplossing. Compleet strippen bleek hiervoor de enige methode. Het kantoorgebouw is een relatief sober gebouw, met een rechthoekige plattegrond van circa 40 x 13 m, met op beide kopzijden een trappenhuis, waarvan één met twee liften. Constructief bestaat het gebouw uit betonnen vloeren en betonnen kolommen en enkele betonnen stabiliteitswanden bij de trappenhuizen.

Willem Heyligers - Architect van Heyligers Design + Projects

De grootste uitdaging bij deze transformatie was de nieuwe indeling van de verdiepingen, want je hebt wel met de bestaande betonconstructie te maken. Alle verdiepingen zijn ingedeeld met zes appartementen die variëren in vloeroppervlak van 51 tot 66 m2."

In overleg met Caransa Groep werd gekozen voor een galerij buitenom, op de noodzijde, die de twee bestaande trappenhuizen op de koppen van het gebouw verbindt. Voor maximaal daglicht kregen alle appartementen aan de zuid- en westgevels nieuwe woningbrede verdiepingshoge (schuif)puien. Bovendien zijn er buitenruimtes toegevoegd. Door deze toevoegingen aan de buitenzijde, kon het aanwezige vloeroppervlak optimaal worden benut en het gebruiksoppervlak zelfs worden vergroot. Voor de nieuwe balkons en galerijen zijn aan de gevels staalconstructies toegevoegd. 'Die waren nodig om de momenten van de nieuwe balkons en galerijen op te nemen', licht Heyligers toe.

Constructief eenvoudig

Constructief is het maken van woningen in een kantoorgebouw veelal geen probleem, vertelt constructeur Mike Tromp van het betrokken Constructiebureau Van Rossum uit Amsterdam. 'De veranderlijke vloerbelasting van het kantoorgebouw bedraagt immers 2,5 tot 4,0 kN/m2, terwijl die voor woningen 1,75 kN/m2 is, plus 0,8 kN/m2 voor lichte scheidingswanden zoals metal stud of hsb. Dit betekent dat het betonskelet nogal wat overwaarde heeft. Ook kenden ze destijds niet de momentane waarden van de belastingen zoals tegenwoordig; dit zorgt eveneens voor overwaarde.

 

Belangrijk pluspunt van dit gebouw was bovendien dat de gevels geen dragende functie hadden en dus eenvoudig verwijderd konden worden. Wel waren de gevels opgebouwd uit zware betonelementen waardoor er extra gewicht beschikbaar kwam voor de toepassing van galerijen en balkons. De bestaande kernen – belangrijk voor de stabiliteit - konden gehandhaafd blijven en goed in de woningplattegrond ingepast worden. Omdat het gebouw in hoogte niet is gewijzigd, was het niet nodig om de kernen te versterken.'

De bestaande verdiepingshoogte van 3,2 meter maakte het inbouwen van verlaagde plafonds mogelijk, waardoor er zo min mogelijk leidingen en kanalen in de bestaande constructie opgenomen hoefden te worden. Wél moesten de verdiepingsvloeren worden aangepast op de – voor woningen – hogere eisen voor geluidsisolatie. Daarvoor zijn de vloeren voorzien van extra isolatie en afwerkvloeren waarin tevens de vloerverwarming is opgenomen. Tromp: 'De overwaarde van de constructie maakte het mogelijk extra afwerkvloeren, sparingen, balkons en galerijen aan het betonskelet toe te voegen. Daarvoor waren niet persé lichtgewicht onderdelen nodig, behoudens de woningscheidende wanden. Dat de toevoegingen aan beide zijden van het gebouw zijn gemaakt, zorgt bovendien voor een gunstige evenwichtssituatie.'

Projectgegevens
Opdrachtgever: Caransa Groep B.V., Amsterdam
Ontwerp: Heyligers Design + Projects, Amsterdam
Constructie-adviezen: Van Rossum Raadgevende Ingenieurs B.V., Amsterdam
Uitvoering: H&R Bouw B.V., Amsterdam
Bestaand GebruiksOppervlak : 3.870 m2
Nieuw GebruiksOppervlak : 4.922 m2 (inclusief balkons en galerijen)
Bouwperiode: voorjaar 2014 – september 2015
Renovatiekosten: circa 7.000.000 euro.

Tekst: Carla Debets Bouwtekst, Beeld: Heyligers d+p, M. van Oosten